29.06.2026
Rozpoczynając swoją przygodę z odzieżą uciskową, wiele osób często wpada w pułapkę. Skoro w ciągu dnia skarpety i podkolanówki kompresyjne przynoszą tyle ulgi, noszenie ich przez całą dobę powinno przynieść jeszcze lepsze efekty, prawda? To szkodliwy i niestety dość często powielany mit. Intuicyjnie uważamy, że im dłużej stosujemy terapię, tym szybciej pozbędziemy się problemu. W przypadku odzieży uciskowej taka logika zawodzi: spanie w produktach przeznaczonych do noszenia w ciągu dnia nie tylko nie pomaga, ale może okazać się wręcz niebezpieczne dla zdrowia! Flebolodzy i specjaliści zajmujący się odzieżą uciskową przestrzegają przed noszeniem tych produktów w nocy – ale z kilkoma istotnymi wyjątkami, które warto poznać. Dlaczego nie powinno się zakładać rajstop i skarpet przeciwżylakowych do spania? Odpowiedź znajdziemy w podstawach fizyki i fizjologii.
Układ żylny kończyn dolnych ma za zadanie transportować krew z nóg od serca pod górę, czyli przeciwko sile grawitacji, i to bez pomocy ciśnienia tętniczego. Żeby taki transport był możliwy, potrzebujemy trzech sprawnie działających mechanizmów. Pompa mięśniowa łydki pozwala przepychać krew w kierunku serca – kurczące się mięśnie ściskają żyły głębokie. Zastawki żylne to jednokierunkowe „klapy” wewnątrz żył, które przepuszczają krew w górę i zamykają się, nie pozwalając jej spłynąć z powrotem. Po przepłynięciu krwi pozostaje niewielkie ciśnienie resztkowe. Te trzy mechanizmy odpowiadają za prawidłowe krążenie w naszych nogach i zwykle działają skutecznie, walcząc z grawitacją. Gdy jednak długo siedzimy lub stoimy, krew w żyłach stóp i podudzi ma tendencję do zalegania. W takiej sytuacji ciśnienie w naczyniach rośnie, a ściany naczyń rozciągają się. Jeśli zastawki są przy tym słabe lub uszkodzone, krew cofa się i powstają żylaki oraz niewydolność żylna.
Ucisk wywierany przez skarpety lub pończochy uciskowe to kompresja zewnętrzna, czyli sposób na wspomaganie pracy układu żylnego. Odzież uciskowa ściska tkanki i żyły powierzchniowe, zmniejsza średnicę żył i jednocześnie zwiększa prędkość przepływu krwi, a także pomaga zastawkom szczelniej zamykać światło naczynia. Wszystko to działa przeciwko grawitacji, gdy ciało jest w pozycji pionowej. Pamiętaj, że krew w żyłach nóg musi pokonać odległość ponad metra, płynąc pionowo w górę, by dotrzeć do serca. Jeśli cały system zawodzi, krew pod wpływem ciążenia zaczyna zalegać w dolnych partiach nóg. Powstaje wysokie ciśnienie hydrostatyczne, które rozpycha żyły i powoduje obrzęki. Pończochy uciskowe 1 stopnia lub wyższych klas są zatem czymś w rodzaju zewnętrznego stelaża: wywierając największy ucisk w okolicach kostki, mechanicznie zwężają poszerzone żyły i ułatwiają pokonanie grawitacji. A skoro tak – czy warto nosić je również w nocy?
W nocy reguły gry zmieniają się nieco: kiedy kładziesz się do łóżka, Twoje ciało przyjmuje pozycję horyzontalną. Twoje stopy, serce i głowa znajdują się wtedy na tym samym poziomie. Co to oznacza dla układu krwionośnego? Grawitacja nie działa już ta mocno na twoje nogi: krew z kończyn dolnych odpływa swobodnie i naturalnie, a ciśnienie w żyłach spada. W tym momencie pończochy uciskowe 1 stopnia kompresji stają się zbędne. Co więcej, jeśli położysz się spać, mając na sobie na przykład mocne pończochy przeciwżylakowe 2 stopnia kompresji, narażasz się na poważne konsekwencje. Zastosowanie silnego ucisku może sprawić, że krew tętnicza, czyli ta niosąca tlen do palców stóp, będzie miała problem z przepływaniem. W efekcie może pojawić się marznięcie stóp, mrowienie i drętwienie, a w skrajnych przypadkach nawet niedotlenienie tkanek. Stały i mocny ucisk na skórę, szczególnie jeśli stosujesz pończochy uciskowe 2 stopnia, powoduje fizyczny dyskomfort, który nie pozwoli Ci wejść w fazę snu głębokiego. Skóra znajdująca się przez kilkanaście godzin dziennie pod kompresją potrzebuje czasu na „oddychanie” i odbudowę naturalnej bariery lipidowej.
Powyższe zasady dotyczą wszystkich, niezależnie od płci lub stosowanej klasy ucisku. Nieważne, czy nosisz profilaktycznie pończochy uciskowe 1 stopnia (męskie lub damskie), czy mocniejsze modele – pończochy przeciwżylakowe 2 stopnia kompresji męskie i damskie. Na noc należy zdjąć odzież uciskową i dać skórze odpocząć. Kompresja w nocy nie daje korzyści, a wprowadza ryzyko dyskomfortu lub powikłań. Dlatego zasada jest prosta: zdejmuj pończochy uciskowe na noc.
Część osób może w tym momencie przypomnieć sobie sytuację, w której bliska osoba leżała w szpitalu i musiała nosić specjalne pończochy przez całą dobę. Czy to błąd lekarzy i pielęgniarek lub niedopatrzenie? Wręcz przeciwnie! W medycynie wyróżniamy dwa różne rodzaje kompresji. Kompresja ambulatoryjna to produkty do codziennego noszenia, posiadające wysoki tzw. ucisk spoczynkowy. Pończochy i skarpety zostały zaprojektowane tak, by pracować razem z poruszającymi się mięśniami. W takich produktach nie wolno spać. Kompresja szpitalna to z kolei charakterystyczne, zwykle białe pończochy z dziurką pod palcami. Są one przeznaczone wyłącznie dla osób leżących i unieruchomionych – na przykład po operacjach chirurgicznych. W tym przypadku struktura i gradient ucisku zostały zaprojektowane zupełnie inaczej, dzięki czemu ucisk spoczynkowy jest znacznie niższy. Zadaniem takich produktów jest zapobieganie zakrzepicy żył głębokich u pacjentów, którzy w ogóle nie wstają z łóżka. Ten rodzaj pończoch nosi się zatem przez całą dobę, aż do momentu odzyskania pełnej mobilności.
Wnioski? Jeśli nie jesteś pacjentem przykutym do szpitalnego łóżka po operacji, zdejmuj swoje pończochy lub skarpety uciskowe na noc i zakładaj je rano. W tym wypadku „więcej” wcale nie znaczy „lepiej”. Masz wątpliwości? Skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą – sprzedawcą odzieży kompresyjnej. Wyjaśnią wszystkie różnice pomiędzy produktami ambulatoryjnymi i szpitalnymi oraz pomogą w doborze najlepszych rozwiązań dopasowanych do Twoich potrzeb.
